Identyfikacja szkodników świerków: rozpoznawanie objawów i typów (ze zdjęciami)
Wczesne rozpoznanie problemu jest kluczowe dla ratowania drzew. Wiele objawów może wskazywać na obecność szkodników. Zauważ żółknięcie igieł lub ich opadanie. Szukaj delikatnych pajęczynek na pędach, świadczących o przędziorkach. Wczesna identyfikacja musi być priorytetem, aby skutecznie ratować drzewo. Brunatnienie igieł to objaw wielu problemów. Obejmuje szkodniki, choroby oraz czynniki fizjologiczne. Młody świerk w ogrodzie może nagle zacząć marnieć. Duży okaz w parku także może wykazywać niepokojące zmiany. Dlatego obserwacja roślin jest niezwykle ważna. Ochojniki (Sacchiphantes) to niewielkie mszyce. Żerują licznie na roślinach iglastych. Powodują zmiany w ich wyglądzie. Zazwyczaj ich ofiarami padają świerki pospolite, serbskie, białe i sitkajskie. Atakują również modrzewie. Ochojniki tworzą charakterystyczne galasy na pędach. Galasy przypominają małe szyszki. Początkowo są kremowe, zielone lub różowe. Z czasem brunatnieją. Larwy ochojnika zimują na modrzewiach. Kryją się w okolicy pędów i pąków. Wczesną wiosną osobniki zaczynają żerować. Składają jaja u podstaw igieł modrzewia. Rozwój ochojnika obejmuje larwy i samice. Niektóre formy dorosłe mają skrzydła. Przenoszą się wtedy na inne drzewa. Ochojnik-tworzy-galasy, to jest jego charakterystyczna cecha. Mszyce na świerku mogą powodować znaczne szkody. Ich obecność objawia się lepką spadzią. Spadź pokrywa igły i gałęzie. Możesz również zauważyć czarne kropki. To są odchody mszyc. Czasem pojawiają się mrówki. Mszyce-powodują-lepka spadź, to klasyczny objaw. Mrówki "pasą się" na mszycach, zbierając spadź. Na przykład mszyca świerkowa atakuje młode pędy. Mszyca brzoskwiniowa również może pojawić się na świerkach. Na igiełkach balkonowego świerka może pojawić się nalot. To często sugeruje obecność mszyc. Mszyce kapuściane są szczególnie niebezpieczne. Podobnie mszyca brzoskwiniowa, choć głównie na kapuście. Przędziorki na świerku często tworzą delikatne pajęczynki. Igły zaczynają brązowieć. Szczególnie wrażliwe są świerk conica i świerk srebrny. Przędziorek sosnowiec upodobał sobie te odmiany. Powoduje choroby świerka srebrnego i świerk conica choroby. Świerk wygląda na schnący. Brązowieje od środka, co często wskazuje na przędziorki. Kornik drukarz to niewielki chrząszcz. Ma długość od 4 do 5,5 mm. Jego obecność może doprowadzić do katastrofy ekologicznej. Atakuje głównie lasy świerkowe. Kornik drukarz-atakuje-lasy świerkowe. Zaatakowane drzewa są osłabione. Są to stare, chore lub zniszczone przez wiatr drzewa. Larwy wykluwają się i drążą chodniki w drewnie. To zaburza funkcjonowanie drzewa.Oto pięć typowych objawów obecności szkodników:
- Zżółknięte lub brązowe igły, szczególnie na świerku srebrnym, często z widocznymi przebarwieniami. Igły-zmieniają-kolor.
- Delikatne pajęczynki na igłach i pędach, wskazujące na przędziorki.
- Lepka spadź na igłach i gałęziach, często z czarnymi kropkami (odchody mszyc).
- Galasy – narośla przypominające szyszki na młodych pędach, charakterystyczne dla ochojników.
- Wyciekający sok lub drobne otwory w korze, świadczące o obecności korników lub innych szkodników.
Poniżej przedstawiamy cztery kroki do samodzielnej diagnozy:
- Dokładnie obejrzyj igły i pędy, szukając szkodników na świerku, zwłaszcza na spodniej stronie igieł. Ogrodnik-diagnozuje-problem.
- Sprawdź obecność lepkiej spadzi, pajęczynek lub nietypowych narośli.
- Zwróć uwagę na ogólny wygląd drzewa. Czy igły brązowieją od wierzchołka, czy od środka?
- Użyj lupy ogrodniczej, aby zobaczyć drobne owady lub ich jaja.
| Szkodnik | Objawy | Preferowane odmiany świerków |
|---|---|---|
| Ochojnik | Galasy na pędach (kremowe, zielone, brunatne) | Świerk pospolity, serbski, biały, sitkajski, modrzewie |
| Mszyca | Lepka spadź, czarne kropki, żółknięcie igieł | Świerk pospolity, serbski, biały, kłujący |
| Przędziorek | Delikatne pajęczynki, brązowienie igieł od środka | Świerk conica, świerk srebrny |
| Kornik drukarz | Drążone chodniki pod korą, osłabienie drzewa | Lasy świerkowe, osłabione świerki |
| Misecznik świerkowiec | Drobne tarczki na pędach i igłach, osłabienie rośliny | Różne odmiany świerków |
Objawy obecności szkodników mogą zmieniać się w zależności od stadium ich rozwoju. Wczesne stadium często jest trudniejsze do wykrycia. Kondycja drzewa również wpływa na nasilenie objawów. Brak zbliżeń utrudnia rozpoznanie problemu. Może być on grzybowy, szkodnikowy lub fizjologiczny. Zawsze dokładnie oglądaj roślinę pod lupą. Nie pomylisz wtedy objawów. |
||
Jak odróżnić ochojnika od mszycy na świerku?
Ochojnik objawia się przede wszystkim galasami. To narośla na pędach, które przypominają szyszki. Zmieniają one kolor. Mszyce tworzą lepki nalot (spadź) na igłach i gałęziach. Ich kolonie są widoczne gołym okiem lub pod lupą. To małe, zielone, czarne lub szare owady. Ochojniki żerują wewnątrz galasów. Utrudnia to ich zwalczanie.
Czy brązowienie igieł świerka zawsze oznacza szkodniki?
Nie, brązowienie igieł świerka może być spowodowane wieloma czynnikami. Należą do nich choroby grzybowe, na przykład osutka. Niedobory składników pokarmowych, jak magnez, również są przyczyną. Przesuszenie, nadmierne podlewanie, stres środowiskowy także wpływają na to. Zanieczyszczenia powietrza również mogą szkodzić. Ważne jest dokładne zbadanie rośliny. Postawienie prawidłowej diagnozy jest niezbędne. Szkodniki są jedną z wielu przyczyn.
Które odmiany świerków są najbardziej odporne na szkodniki?
Niektóre odmiany wykazują większą odporność na szkodniki. Świerk kłujący, często nazywany srebrnym, jest bardziej odporny na ochojniki. Świerk pospolity czy świerk biały 'Conica' są wrażliwsze. 'Conica' jest szczególnie wrażliwa na przędziorki. Żadna odmiana nie jest w pełni odporna. Wymaga regularnej kontroli oraz odpowiedniej pielęgnacji. Zapobiega to chorobom świerka srebrnego. Warto wybierać odmiany odporniejsze.
Przyjrzyj się spodniej stronie igieł pod lupą, czy nie zauważasz tam delikatnej pajęczynki i małych owadów?– Danusia
Pamiętaj, aby zawsze używać lupy. Dokładnie obejrzysz spodnią stronę igieł. Poszukaj drobnych szkodników lub delikatnych pajęczynek. Regularnie monitoruj swoje świerki. Rob to szczególnie w okresach wzmożonej aktywności szkodników. Wiosna i lato to kluczowe momenty. Szybko wykryjesz wtedy szkodniki na świerku. Pomocne są aplikacje mobilne do identyfikacji roślin. Warto korzystać z forum ogrodniczego Ogrodowisko. Tam znajdziesz doświadczenia innych. Lasy Państwowe dostarczają informacji o korniku drukarzu. Związek Szkółkarzy Polskich również oferuje cenne wskazówki.
Skuteczne metody zwalczania i profilaktyki szkodników świerków
Kompleksowe zwalczanie szkodników na świerku wymaga wielu działań. Obejmuje ono zarówno rozwiązania chemiczne, jak i ekologiczne. Musisz wybrać odpowiednie preparaty. Pamiętaj o terminach ich aplikacji. Działania profilaktyczne minimalizują ryzyko inwazji. Zapewniają długotrwałą ochronę drzew. Zdrowe rośliny są mniej podatne na choroby i szkodniki. Dlatego odpowiednie nawożenie i podlewanie to podstawa profilaktyki.Preparaty chemiczne i biologiczne w walce ze szkodnikami świerków
W przypadku masowego wystąpienia szkodników skuteczne są insektycydy chemiczne. Na przykład mszyce na świerku wymagają szybkiej interwencji. Insektycydy systemiczne wnikają w tkanki rośliny. Są rozprowadzane po całym drzewie. Mospilan-zwalcza-mszyce. Można użyć Mospilanu. Na przędziorka sosnowca użyj Talstar 10 EC lub Karate 2,5 EC. Skuteczny jest także Ortus. Opryski wykonuj od maja do czerwca. Powtórz je na przełomie lipca i sierpnia. Inne polecane preparaty to Polysect. Wczesne opryski są kluczowe. W czerwcu może być już za późno na skuteczną walkę. Środki na ochojnika wymagają również terminowego zastosowania. Dla osób preferujących metody ekologiczne warto rozważyć preparaty naturalne. Ekologiczne zwalczanie szkodników jest bezpieczniejsze dla środowiska. Preparaty na bazie olejów parafinowych, takie jak Emulpar lub Treol, działają mechanicznie. Oblepiają szkodniki, blokując ich drogi oddechowe. Opaski z tektury falistej są skuteczne na gąsienice wędrujące po pniu. Nie działają jednak na mszyce na świerku. Wyciągi z czosnku, pokrzywy czy papryki również pomagają. Są to domowe, naturalne rozwiązania. Pamiętaj, że zwalczanie ochojnika jest trudne. Niemal niemożliwe jest pozbycie się go zupełnie. Można jednak zmniejszyć jego liczebność. Pomagają w tym odpowiednie środki i terminowe opryski.Oto siedem kluczowych kroków w zwalczaniu szkodników:
- Zidentyfikuj konkretny gatunek szkodnika na świerku, aby dobrać odpowiedni środek.
- Wybierz preparat chemiczny lub biologiczny, zgodny z rodzajem szkodnika.
- Przestrzegaj zaleceń producenta dotyczących dawkowania i terminu aplikacji.
- Wykonaj oprysk w bezwietrzny dzień, najlepiej rano lub wieczorem. Ogrodnik-stosuje-oprysk.
- Regularnie monitoruj drzewa po zabiegu, aby ocenić jego skuteczność.
- Powtórz oprysk, jeśli instrukcja tego wymaga, zachowując odpowiednie odstępy.
- Stosuj działania profilaktyczne, aby zapobiegać ponownym inwazjom szkodników.
| Szkodnik | Zalecany preparat | Okres stosowania |
|---|---|---|
| Ochojnik | Mospilan, Karate 2,5 EC | Wczesna wiosna (luty-marzec), jesień |
| Mszyca | Mospilan, Polysect, Emulpar | Wczesna wiosna, czerwiec (w razie potrzeby) |
| Przędziorek | Ortus, Talstar 10 EC | Maj-czerwiec, przełom lipca-sierpnia |
| Kornik drukarz | Pułapki feromonowe, wycinka porażonych drzew | Cały sezon wegetacyjny (monitoring) |
| Misecznik świerkowiec | Mospilan, Emulpar | Wiosna (stadium larwalne) |
W celu uniknięcia uodpornienia się szkodników konieczna jest rotacja preparatów. Zawsze przestrzegaj okresów karencji. Zapewnia to bezpieczeństwo środowiska i użytkowników. Nie wolno stosować chemicznych środków ochrony roślin w pobliżu zbiorników wodnych. Unikaj wietrznych dni. Zapobiegniesz wtedy skażeniu środowiska i zagrożeniu dla pożytecznych owadów. |
||
Zwalczanie ochojnika wygląda podobnie jak w przypadku wszystkich rodzajów szkodników. Warto dokładnie poznać cykl życia tego owada i na każdym jego etapie zastosować odpowiednie środki.– Dzień Dobry TVN
Kiedy najlepiej pryskać świerki na szkodniki?
Optymalny czas na opryski zależy od rodzaju szkodnika. Ważny jest również jego cykl życiowy. W przypadku ochojników i mszyc kluczowe są wczesnowiosenne opryski. Wykonaj je w lutym-marcu. Szkodniki nie zaczną wtedy intensywnie żerować i tworzyć galasów. Następnie, od maja do czerwca i na przełomie lipca-sierpnia, stosuj opryski na przędziorki. Regularne monitorowanie roślin od lutego jest kluczowe.
Czy opaski z tektury są skuteczne na szkodniki świerków?
Opaski z tektury falistej są skuteczną metodą zwalczania niektórych szkodników. Dotyczy to zwłaszcza gąsienic wędrujących wzdłuż pnia drzewa. Działają jako pułapka. Szkodniki się w nich kryją. Należy je zakładać dwa razy w roku: maj-czerwiec oraz sierpień-wrzesień. Załóż je także wczesną wiosną. Szerokość opaski z tektury wynosi około 30 cm. Sprawdzaj opaskę co 1-2 tygodnie. Nie są jednak efektywne na szkodniki żerujące bezpośrednio na igłach. Dotyczy to mszyc czy przędziorków na świerku.
Jakie naturalne środki mogę zastosować na mszyce na świerku?
Na mszyce na świerku można zastosować szereg naturalnych środków. Skuteczne są opryski z wyciągów z czosnku, cebuli, pokrzywy lub papryki. Preparaty na bazie olejów parafinowych, takie jak Emulpar lub Treol, działają mechanicznie. Duszą one szkodniki. Ważne jest regularne powtarzanie zabiegów. Dokładnie pokryj całą roślinę. Obejmij spodnią stronę igieł. Można również uwalniać naturalnych wrogów mszyc, np. biedronki.
Niewłaściwe stosowanie środków ochrony roślin może być szkodliwe dla środowiska. Szkodzi także ludziom i zwierzętom. Zawsze przestrzegaj zaleceń producenta. Stosuj środki ochrony indywidualnej.
Warto stosować nawozy jesienne. Nawóz Jesienny Do Iglaków Substral wzmocni rośliny przed zimą. Zwiększy to ich odporność na przyszłe ataki szkodników na świerku. Rozważ uprawę gatunków odpornych na szkodniki. Świerk kłujący jest dobrym przykładem. Unikaj sadzenia modrzewi i świerków blisko siebie. Jest to ważne w przypadku problemów z ochojnikiem. Uwalniaj pożyteczne owady, takie jak biedronki. Wspierasz w ten sposób naturalną równowagę w ogrodzie. Zawsze czytaj etykiety i instrukcje producenta. Rob to przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu chemicznego. Zapewnisz wtedy bezpieczeństwo i skuteczność działania. Pamiętaj o przepisach prawnych. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 reguluje wprowadzanie do obrotu środków ochrony roślin. Ustawa o ochronie roślin (Dz.U. 2018 poz. 1631) również jest ważna. Opryskiwacze ciśnieniowe i pułapki feromonowe (np. na kornika drukarza) to przydatne technologie. Sklepy ogrodnicze i centra ogrodnicze oferują szeroki wybór produktów. Warto tam szukać preparatów marek takich jak Symbiom, Ekodarpol, Florovit, Sumin, Substral, Target, Botana, Kronen. Dostępne są również produkty organiczne, np. Mikoryza Ectovit. Nawóz Do Iglaków 1 kg Sumin kosztuje 19,99 zł. Mikoryza Ectovit – Do Iglaków 100 g to wydatek 54,49 zł. Biohumus Extra Iglaki 1 l kosztuje 19,99 zł.
Choroby świerków: przyczyny brązowienia igieł, diagnoza i leczenie
Choroby świerków brązowienie igieł to jeden z najczęstszych problemów. Właściciele ogrodów często się z nim borykają. Jego przyczyny są złożone i nie zawsze związane ze szkodnikami. Nagłe brązowienie po zimie może wskazywać na przemarznięcie. Stopniowe usychanie od środka sugeruje inne problemy. Dlatego dokładna diagnoza jest niezbędna. Brunatnienie igieł to najczęstsza choroba świerków. Często jest spowodowana czynnikami fizjologicznymi. Mogą to być również czynniki grzybowe. Objawy brunatnienia igieł mogą wskazywać na groźną chorobę grzybową. Osutka świerka wymaga szybkiej interwencji. Brak wody, szkodniki, nieodpowiednie warunki glebowe są głównymi przyczynami. Mata przeciw chwastom pod kamykami ogranicza dostęp tlenu. To pogarsza stan drzewa. W przypadku diagnozy osutki świerka, zalecane są opryski fungicydami. Przykładami są Topsin lub Domark. Należy je powtarzać kilkukrotnie w sezonie wegetacyjnym. Zawsze postępuj zgodnie z instrukcją producenta. Osutka-atakuje-świerki. Objawy to czarne kropeczki na igłach. Pojawia się również nalot. Igły przedwcześnie opadają. Choroba często dotyka świerk glauca globosa. Świerk conica choroby również mogą obejmować osutkę. Na igłach świerka glauca globosa widoczne są czarne kropeczki. Pojawia się także czarna maź. W miejscach po wiosennym cięciu wycieka sok. Mogą występować objawy brązowienia igieł. Można je leczyć preparatami Topsin lub Sportak Alpha. Zalecane są również opryski Dithane. Igły świerków mogą tracić swoją intensywną zieleń. Mogą również brązowieć. Dzieje się tak z powodu niedoborów magnezu. To jest często spotykane u świerka conica brązowieje. Wymaga to specjalistycznego nawożenia. Użyj Nawóz Do Iglaków Przeciw Brązowieniu Sumin. Przesuszenie to kolejna przyczyna brązowienia igieł świerka. Nadmierne podlewanie również szkodzi. Niedobór światła i zanieczyszczenia powietrza także wpływają na to. Igły świerka mogą tracić kolor z powodu niedoboru światła. Przyczyny problemów są złożone. Obejmują nieodpowiednie warunki środowiskowe. Niewłaściwe nawożenie, szkodniki, choroby grzybowe także szkodzą. Bakterie i wirusy to również czynniki. Zdrowe rośliny są mniej podatne na choroby i szkodniki. Nawożenie naturalne wspiera odporność roślin. Dla zdrowia i regeneracji świerka srebrnego kluczowe jest zapewnienie mu optymalnych warunków. Odpowiednie nawożenie i głębokie podlewanie są niezbędne. Stosuj nawozy takie jak Pinivit lub Nawóz Osmocote Iglak. Ziemia Do Iglaków zapewni optymalne warunki glebowe. Usuwaj uszkodzone gałęzie. Poprawi to cyrkulację powietrza. Pielęgnacja powinna być regularna. Świerki kłujące rosną około pół metra na rok. Osiągają do 30 metrów wysokości. Srebrne świerki kłujące mają sztywne, srebrzyste igły. Świerki w doniczkach rosną wolniej. Mają różne pokroje. Prawidłowe podlewanie-zapobiega-przesuszeniu.Oto pięć najczęstszych przyczyn brązowienia igieł:
- Niedobory magnezu i innych mikroelementów, często prowadzące do choroby świerka srebrnego. Niedobory-powodują-brązowienie igieł.
- Choroby grzybowe, takie jak osutka świerka, objawiające się plamami.
- Przesuszenie rośliny, szczególnie w okresach długotrwałej suszy.
- Nadmierne podlewanie, prowadzące do gnicia korzeni.
- Brak odpowiedniego nasłonecznienia lub nadmierne zacienienie.
Poniżej przedstawiamy sześć kroków do zdiagnozowania i leczenia choroby świerka:
- Dokładnie obejrzyj igły i pędy. Szukaj nietypowych zmian, plam, nalotów czy wyciekającego soku.
- Sprawdź wilgotność gleby. Upewnij się, że nie jest zbyt sucha ani zbyt mokra.
- Zbadaj system korzeniowy, szukając oznak gnicia lub uszkodzeń.
- Skonsultuj się z lokalną stacją ochrony roślin lub doświadczonym ogrodnikiem.
- Zastosuj odpowiednie fungicydy, jeśli zdiagnozowano chorobę grzybową. Ogrodnik-leczy-drzewa.
- Uzupełnij niedobory składników pokarmowych. Użyj specjalistycznych nawozów dla iglaków.
| Problem | Objawy | Rozwiązanie |
|---|---|---|
| Osutka świerka | Czarne plamy na igłach, przedwczesne opadanie | Opryski Domarkiem, Topsinem lub Dithane |
| Niedobór magnezu | Żółknięcie i brązowienie igieł, zwłaszcza od środka | Nawożenie magnezem (np. Nawóz Przeciw Brązowieniu Sumin) |
| Przesuszenie | Wysuszone, opadające igły, kruche pędy | Głębokie i regularne podlewanie |
| Nadmierne podlewanie | Gnicie korzeni, żółknięcie i opadanie igieł | Poprawa drenażu, zmniejszenie częstotliwości podlewania |
| Brak światła | Rzednięcie igieł, osłabienie rośliny, brązowienie | Przesadzenie na stanowisko słoneczne (jeśli możliwe) |
Znaczenie testowania gleby jest ogromne. Dostosowuj nawożenie w zależności od wyników. Unikniesz wtedy nadmiernego nawożenia. Nadmierne nawożenie również może szkodzić. Nawozy-uzupełniają-niedobory. Warto wykonać analizę gleby w laboratorium. Mierniki pH gleby również są pomocne. Systemy nawadniania kropelkowego zapewniają optymalne nawodnienie. |
||
Myślę, że jest to brązowienie/brunatnienie igieł świerka.– Mazan
W zimie i teraz coraz bardziej marnieje. Od doły gałązki mu brązowieją i opadają w dół.– Wioletta
Co zrobić, gdy świerk conica brązowieje od środka?
Gdy świerk conica brązowieje od środka, najpierw wyklucz obecność przędziorków. Często atakują one tę odmianę. Następnie sprawdź warunki glebowe. Czy ziemia nie jest zbyt zbita lub zbyt sucha? Zapewnij regularne, głębokie podlewanie. Rozważ nawożenie specjalistycznym nawozem przeciw brązowieniu. Usuń wszystkie uszkodzone, brązowe gałęzie. Poprawisz w ten sposób cyrkulację powietrza i wygląd rośliny. Pamiętaj, że 'Conica' jest odmianą wrażliwą.
Czy nawożenie pomoże na brązowienie igieł świerka?
Tak, nawożenie może znacząco pomóc na brązowienie igieł świerka. Zwłaszcza gdy jest ono spowodowane niedoborami składników pokarmowych, takich jak magnez. Stosowanie specjalistycznych nawozów do iglaków z dodatkiem magnezu może przywrócić igłom zielony kolor. Przykładem jest Nawóz Do Iglaków Przeciw Brązowieniu Sumin. Ważne jest jednak, aby nawozić zgodnie z zaleceniami. Nadmierne nawożenie również może szkodzić. Warto wykonać analizę gleby.
Jak często podlewać świerki w donicach, aby uniknąć chorób?
Świerki w donicach wymagają regularnego, ale umiarkowanego podlewania. Kluczowe jest, aby podłoże było stale lekko wilgotne. Nigdy nie powinno być mokre. Podlewaj głęboko, ale rzadziej. Woda dotrze wtedy do całego systemu korzeniowego. Pozwól wierzchniej warstwie podłoża lekko przeschnąć przed kolejnym podlaniem. Zbyt częste i płytkie podlewanie lub zalegająca woda może prowadzić do gnicia korzeni i chorób świerków. Monitoruj wilgotność gleby palcem.
Usuwaj i pal porażone gałęzie. Zapobiegniesz rozprzestrzenianiu się chorób grzybowych. Ograniczysz źródło infekcji w ogrodzie. Zapewnij świerkom odpowiednie stanowisko. Powinno być dobrze nasłonecznione. Gleba musi być przepuszczalna. Odczyn gleby powinien być lekko kwaśny. To wspiera ich zdrowy rozwój. Zwiększa odporność na świerk conica choroby. Nawóz Do Iglaków Przeciw Brązowieniu 1 kg Sumin kosztuje 19,99 zł. Ziemia Do Iglaków 20 l to wydatek 10,39 zł. Nawóz do iglaków dolistny Pinivit 1 l kosztuje 24,99 zł. Lokalne stacje ochrony roślin oraz centra ogrodnicze służą pomocą. Lasy Państwowe i Związek Szkółkarzy Polskich również dostarczają informacji. Forum ogrodnicze Ogrodowisko to cenne źródło wiedzy. Pamiętaj o tagach takich jak "choroby grzybowe świerków" i "pielęgnacja świerków".